صفحه نخست / مقالات / راهنمای کسب و کار موفق / اندازه سازمان و تاثیر آن بر ساختار
کتاب فرمول پی (π) (نسخه چاپی)

اندازه سازمان و تاثیر آن بر ساختار

  • اندازه سازمان  یا بزرگی سازمان بر ساختار آن موثر است.
  • تغییرات در اندازه سازمان منجر به تغییرات ساختاری بنیادی می شود.
  • تعداد کل کارکنان است که دقیقا به ساختار سازمانی مربوط می شود نه هر نوع معیار دیگری
  • استفاده از تعداد کل کارکنان به عنوان معیار اندازه سازمان ذاتاٌ اندازه را با کارایی می آمیزد.

اندازه سازمان
اندازه سازمان

طرفداران تعیین کننده بودن اندازه سازمان بر نوع ساختار سازمان

  • شماره یک: آقای پیتر بلاو

 

  • پژوهش آقای پیتر بلاو- افزایش اندازه سازمان، تفکیک ساختاری سازمان را افزایش می دهد اما این امر با نرخی کاهنده محقق می شود.(به عبارتی وقتی سازمانی ۶۰۰ کارمند داشته باشد و ۱۰۰ نفر به آن بیفزاید تاثیر آن به مراتب بیشتر از از موقعی است که سازمان ۲۶۰۰ کارمند داشته باشد و ۱۰۰ کارمند دیگر را استخدام کند.
  • نتیجه پژوهش دانشگاه استون: اندازه سازمان با تخصص گرایی، رسمی سازی و حیطه عمودی رابطه مثبت و با تمرکز رابطه منفی دارد.
  • دانشگاه استون نیز با گفته پیتر بلاو موافق بود که به موازات افزایش اندازه ، تخصص گرایی، رسمی سازی و حیطه عمودی افزایش می یابند اما با نرخی کاهنده؛ در حالی که با افزایش اندازه، تمرکز با نرخی کاهنده کاهش می یابد

 

  • شماره دو: آقای می یر
    نظر آقای می یر: معتقد است که این تغییرات را باید در بازه های زمانی مورد ارزیابی قرار داد و همچنین معتقد است که اندازه بر ساختار موثر است ولی عکس آن صادق نیست و اثر سایر متغیرهایی که به نظر می رسد بر ساختار تاثیر دارند، هنگامی که متغیر اندازه کنترل شود از میان می رود.

انتقاداتی بر تعیین کننده بودن اندازه سازمان بر نوع ساختار سازمان

انتقادات زیادی در این خصوص وجود دارد که بیشترین آنها متوجه پژوهش های بلاو و گروه استون است.
برخی از شواهد هم نشان می دهند که این تاثیرات اندازه بر ساختار  فقط در سازمان های که مدیران حرفه ای آن را مدیریت می کنند وجود دارد نه بر سازمان هایی که توسط مدیر مالک اداره می شود.

منتقد اول‌:‌ آقای کریس آرجریس

آقای کریس با بررسی نظریه آقای بلاو و تجزیه تحلیل آن  نتیجه گرفتند که ممکن است بین اندازه سازمان و ساختار مناسب ارتباطی باشد، ولی نمی توان گفت که اندازه، ساختار سازمانی را تعیین می کند. به نظر ایشان سازمان های دولتی شرایط خاصی را دارند و مدیران آن آزادی عملی ندارند و تعداد نیرو و مرز جغرافیایی  از قبل تعیین شده و دیدگاه مدیریت بسته و سنتی را دارند.

منتقد شماره دو: آقای می هیو

نظریه آقای بلاو( تعیین کننده بودن اندازه در سازمان) با کمک همکارانشان به وسیله یک برنامه کامپیوتری که درجه تفکیک احتمالی درون سازمانی را در هر سطحی از اندازه سازمان را تعیین می کرد مورد بررسی قرار دادند.  نتیجه آن ها این بود که یافته های آقای بلاو در مورد رابطه بین اندازه و پیچیدگی سازمانی وقتی به لحاظ ریاضی معتبر است که به تمامی ترکیبات ساختاری،‌احتمال یکسان داده شود.

منتقد شماره سه: آقای آلدریچ

آقای آلدریچ پژوهش گروه استون رو مورد بررسی قرار دادند و تفاسیری را ارائه دادند
به نظر آقای آلدریج اندازه نتیجه است نه علت؛ فناوری ساختار را تعیین کرده و به تبع آن اندازه سازمان تعیین می شود و همچنین معتقد بودن که شرکت هایی که پیچیدگی و رسمیت بیشتری دارند نسبت با سایر شرکت های عکس نیاز به تعداد کارکنان بیشتری دارند.

منتقد شماره چهار: آقای هال و همکارانش

معتقد بودند که نه پیچیدگی و نه رسمیت نمی توانند اندازه سازمان را تعیین کنند.

نتیجه گیری درباره اندازه سازمان و ساختار سازمان

اندازه سازمان ، ساختار همه سازمان ها را تعیین نمی کند اما عملا در پیش بینی برخی ابعاد ساختار مهم و موثر است.

اولین بعد- اندازه و پیچیدگی: بلاو دریافت که اثر اندازه سازمان بر پیچیدگی آن دارای یک نرخ کاهنده است و آقای آرجریس هم متذکر شدند که این نتیجه گیری ممکن است فقط برای موسسات دولتی که ویژگی های منحصر به فردی دارند، مصداق داشته باشد.

در موسسات دولتی اندازه، پیچیدگی سازمان را موثر می سازد اما در موسسات تجاری مورد تردید است.در موسسات تجاری به علت آزادی عمل مدیران بر اساس خاصیت تعیین کننده راهبرد(استراتژی) ممکن است در طی مسیر به موازات افزایش فعالیت ها و تعداد کارکنان ساختار سازمانی خود را پیچیده تر کنند.
شواهد و مدارک نشان داده اند که اندازه سازمان تفکیک درون سازمان را موجب شده و افزایش تفکیک، افزایش اندازه را در پی دارد.( هر چقدر سازمان بزرگتر می شود تقسیم درون سازمان نیز بیشتر می شود التبه با نرخ کاهنده.

دومین بعد- اندازه و رسمیت: یافته های گروه استون این نظریه که اندازه سازمان میزان رسمی بودن را متاثر می سازد تایید کرد.
نتیجه گیری هال این بود که میزان رسمیت را نمی توان بر اساس اندازه سازمان تعیین کرد اما وی تصدیق کرد که وجود این رابطه را نیز نمی توان نادیده گرفت.
به نظر می رسد که بین افزایش در اندازه سازمان و میزان رسمیت سازمان،‌نوعی رابطه منطقی وجود دارد .

معمولا مدیران می خواهند رفتار کارکنان خود را کنترل و مراقبت کنند که در این راستا دو روش وجود دارد:
نظارت مستقیم و نظارت از طریق مقررات رسمی.

سومین بعد: اندازه و تمرکز- افزایش در اندازه سازمان منجر به عدم تمرکز می شود.

چه اندازه ای بزر گ است؟

پژوهش های زیادی درباره اندازه سازمان صورت گرفت که یکی از نتایج آن این بود که تاثیر اندازه در گسترش تعداد کارکنان سازمان متبلور نمی شود.
وقتی سازمان بزرگتر می شود تمایل آن به افزایش پیچیدگی، رسمی سازی و عدم تمرکز افزایش می یابد.یعنی به محض اینکه سازمان بزرگ شد افزایش در تعداد اعضای سازمان، تاثیر قابل توجهی روی ساختار ندارد .


این نتیجه گیری باعث مطرح شدن این سوال می شود که چه اندازه ای بزرگ است؟


 

پاسخ فقط می تواند تقریبی باشد به هر حال بهترین تخمین در محدوده یا دامنه ی ۵۰۰ تا ۲۰۰۰ کارمند است.  سازمان هایی که کمتر از ۵۰۰ عضو دارند سازمان های کوچک و سازمان هایی باحدود ۲۰۰۰ عضو یا بیشتر را سازمان های بزرگ تعریف کرده اند.

تعریف فوق باعث می شود که دو گزاره  مهم ارائه شود:

نخست اینکه تاثیر افزایش کارکنان جدید در یک سازمان دارای ۲۰۰۰ کارمند بر ساختار این سازمان حداقل است.

دوم اینکه وقتی سازمان کوچک است یک تغییر جزئی در اندازه سازمان حداکثر تاثیر را بر ساختار سازمانی بر جای می گذارد.

موضوعات ویژه درباره اندازه سازمان

دو موضوع مرتبط با اندازه سازمان:
یک : وقتی پرسنل عملیاتی سازمان افزایش می یابد چه تاثیری بر تعداد کارکنان ستاد پشتیبانی دارد؟
دو: آیا نظریه سازمان در سازمان های کوچک هم نیز کاربرد دارد؟

نسبت کارکنان اداری

قانون پارکینسون: بین تعداد کارمندان رسمی در یک سازمان و حجم کاری که باید توسط آنان انجام شود هیچ رابطه ای وجود ندارد.

تعریف  نسبت اعضای اداری: تعریف های زیادی در این خصوص وجود دارد از قبیل این که بعضی ها نسبت بین مدیران و کارکنان و افرادی دیگر نسبت بین مدیران صفی و ستادهای پشتیبانی به پرسنل عملیاتی و تولید را تعریف کرده اند. اما بهترین تعریف نسبت ستادی ها به صفی ها می تواند باشد.

برهان همبستگی مثبت: فرضیه پارکینسون اساسا اظهار می دارد که نوعی همبستگی مثبت می تواند بین اندازه و نسبت اعضای اداری سازمان وجود داشته باشد. به موازات افزایش در اندازه سازمان، اندازه نسبی اعضای اداری به طور نامتناسب افزایش می یابد.

برهان همبستگی منفی: به صورت نسبی همراه با افزایش اندازه سازمان، نسبت اعضای اداری کاهش می یابد  و این عامل نتیجه صرفه جویی ناشی از مقیاس نشات می گیرد.
به عنوان مثال یک بیمارستان می تواند تعداد بیماران مورد پذیرش خود را ۱۰ درصد افزایش دهد بدون اینکه در پرسنل حسابداری و مسئولین غذا  تغییری دهد  یا امکان دارد تغییر جزیی دهد.که ناشی از صرفه جویی ناشی از مقیاس است.

غیر خطی بودن رابطه نسبت اعضای اداری و اندازه سازمان:

امکان دارد اندازه سازمان به هیچ وجه تعیین کننده  نسبت اعضای اداری نباشد در این راستا عوامل تعیین کننده بهتری نظیرپیچیدگی، فناوری، محیط و جایگاه سازمان در چرخه حیات پیشنهاد بهتری باشد.
افول و رشد بر غیر خطی بودن دلالت دارد:‌ زمان رشد سازمان میل به افزایش کارکنان خود دارد ولی در زمان افول به میزان زمان رشد میل به کاهش نیرو ندارد.

نظریه سازمان و کسب و کار های کوچک

سوال مهم:‌آیا نظریه های سازمان که در این کتاب عنوان شده برای مدیران و سازمان های کوچک یا کسانی که می خواهند مدیریت این سازمان ها را در آینده به عهده بگیرند کاربرد دارد؟

پاسخ مثبت است. اگر سازمانی می خواهد موفق باشد، طراحی ساختار صحیح آن از اهمیت زیادی برخوردار است.

سازمان های کوچک نسبت به سازمان های بزرگ مشکلات و مسائل مختلفی بیشتری را دارند.
از دیدگاه نظریه های سازمانی موضوعاتی که در سازمان های کوچک اهمیت کمتری دارند:  چون دامنه تغییر بطور کلی در سازمان های کوچک بطور کلی محدود است متغیر های ساختاری برای این گونه سازمان ها اهمیت کمتری به خود می گیرد.
سازمان های کوچک عموما از حداقل میزان تفکیک افقی و عمودی و میزان کمی از پراکندگی جغرافیایی برخوردار هستند. بیشتر آن ها با مشخصه رسمی سازی کم و درجه تمرکز بالا شناخته می شوند. تخصص گرایی درونی  این سازمان ها کم است. وقتی به متخصص نیاز داشته باشند نوعا از خارج سازمان وارد می کنند.
تفکیک عمودی در سازمان ها کوچک کم است و دلیل آن این است که ساختار این سازمان معمولا تخت هستند.

موضوعات مهم در سازمان های کوچک:

موضوعات نظریه سازمان که برای سازمان های کوچک از اهمیت بیشتری برخوردار هستند شامل کنترل و مسئولیت پذیری، کارایی و وابستگی محیطی می شوند.
کسب وکار های کوچک با مسائل متفاوتی مواجه هستند که راهکارهای ساختاری منحصر به فردی را می طلبند .
لزوما طرح ساختاری مناسب برای کسب وکار های کوچک نسخه کم مقیاس از طرح مورد استفاده کسب وکار های بزرگ نیست.

 

کتاب فرمول پی (π) (نسخه چاپی)

درباره علیرضا جعفری

علیرضا جعفری
علیرضا جعفری موسس وب سایت کسب و کار شما و مدرس و مشاوره در زمینه راه اندازی و بهبود عملکرد کسب و کار

همچنین بررسی کنید.

خشک شویی

به خدماتی مثل شست‌وشو، لکه‌گیری، ضدعفونی کردن و اتو کشیدن لباس، پتو، پرده و...«خشک‌شویی» می‌گویند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *